کودکان بی قرار یا پرفعالیت
یکی از اختلالات رفتاری کودکان کمبود توجه آنان است و اکثراً مولفین عقیده دارند که ناراحتی اصلی کودکان بی قرار بی دقتی آنان است. تحقیقات نشان داده اند، رابطه ای که بین مشکلات توجهی و جنب و جوش وجود دارد بسیار قوی است علاوه بر این، اغلب متخصصان عقیده دارند که مشکلات توجهی اساسی تر از مشکلات مربوط به جنب و جوش است. بعبارت دیگر مسائل عمده اغلب کودکانی که دارای جنب و جوش زیاد هستند، به جای این که معول فعالیت های زیاد حرکتی باشد، بیشتر به نقایصی مربوط است که در دامنه توجه شان وجود دارد.
تحرک بیش از حد، محدودیت میدان توجه و اجبار درونی برای انجام کار سه خصیصه بیماری است. اگر چه کودکان به طور عادی تا اندازه ای بی قرارند ولی چنانچه بی قراری شدید و دائمی بوده و در رفتار کودک هماهنگی وجود نداشته باشد در این صورت بی قراری جنبه مرضی پیدا می کند. شیوع بیماری در پسران بیشتر است.
اکثریت روانپزشکان عقیده دارند که اگر چه شروع بیماری قبل از سه سالگی است ولی تشخیص بیماری در هفت سالگی که کودک به مدرسه می رود و احتیاج به آرامش، دقت و تمرکز حواس دارد انجام می گیرد.
اکثر این کودکان از قوای درک و هوش طبیعی، حتی بالاتر برخوردارند و خرابکاری های خود را به طور غیر مترقبه و ناگهانی انجام می دهند.
کودک مبتلا به تحرک بیش از حد، بیش از اندازه ای که با سنش متناسب باشد « پر فعالیت » است والدین و معلمانی که از دست این کودکان به ستوه آمده اند اظهار می دارند آنان دائم می جنبد، نمی توانند آرام بنشینند، بی قرارند و دائم در حال دویدن هستند، تحرک آنان نیز غالبا با تحرک معمولی تفاوت دارد. زیرا حرکت های آنان بیشتر به طور تصادفی، بی برنامه و بدون هدف صوت می گیرد. فعالیت بیش از حد این کودکان که احتمالا از اوان کودکی آغاز می شود، تقریبا همیشه هنگام مدرسه رفتن کودک مشکل ایجاد می کند.
در مورد بروز این حالات و ادامه آن عقیده بر این است که هر قدر انسان از سلامت فکری بیشتری بهره مند باشد کمتر دچار بی قراری و خشم شدید می شود. در واقع این افراد بیمارند و بر اثر رو برو شدن با مشکلات یا وضعیتی که برخلاف تمایلاتشان باشد خیلی زود ناراحت و عصبی می شوند و رفتارهای بیمارگونه و ناهماهنگ از خود نشان می دهند.
ناپایداری در این کودکان از ماه های اول زندگی به صورت حساسیت به نور، صدا، حرارت، گریه زیاد و خواب کم، فرار از آغوش مادر، جیغ زدن، لگد زدن و حتی اختلال در گرفتن پستان مانند گرفتن و رد کردن پستان به فواصل کوتاه و با شدتی غیر عادی ظاهر می گردد. این کودکان در مقابل انضباطی که برایشان مقرر شده عکس العمل شدیدی نشان می دهند. در پسرها بیش فعالی سه تا پنج برابر بیش از دختران است و با وضع جسمانی و ساختمان بدنی کودک ارتباط دارد.
این کودکان پرتحرک و در اعمال بی انضباطند، کمتر کاری را به پایان می رسانند، حتی بارها از سر غذا بلند شده و غذای خود را نیمه کاره باقی می گذارند. رفتار و اعمال این کودکان ناگهانی صورت می گیرد.
حواس پرتی، منفی گری، لجبازی، عدم ثبات عاطفی، هیجان پذیری از مشخصات این کودکان است.
به تجربه ثابت شده است که در ساعات آخر روز یعنی عصرها و شب ها، ناراحتی و تحرک کودکان شدت می یابد و به همین دلیل خستگی جسمی و روانی را عامل موثری در بی قراری می دانند. در این کودکان نه تنها خجالت و ترس وجود ندارد بلکه یک نوع بی باکی خاص هم دیده می شود.
تاخیر رشد زبانی، اختلال شناختی، تیک های گذرا، وسواس های مختلف به صورت حرکات تکراری و اجباری، مشکلات تحصیلی، بی ملاحظه گی به رعایت قوانین ( البته نه به طور عمدی ) از خصوصیات دیگر این بیماری است. خواب و خوراک در این افراد معمولا عادی است، در منزل بسیار ناراحت و در مدرسه غیر قابل تحمل اند. در انجام تکالیف تحصیلی نظم و ترتیب خاصی ندارند و به دشواری غذا می خورند و به علاوه به راحتی نمی توان آن ها را حمام کرد، لباس پوشاند و خواباند.
رفتار دیگری که در کودکان بیش از حد پر تحرک دیده می شود فراخنای کوتاه توجه است. آنان برخلاف همسالانشان به ندرت در منزل به تماشای تلویزیون می نشینند، در عوض به سرعت از کاری به کار دیگر می پردازند. در مدرسه از دست آنان شکایت می شود که به دستورالعمل هایی که برای تکلیف در دست اقدام ارائه می شود توجه ندارند.
توجه را می توان به دو نوع تقسیم کرد: توجه فعال یا انتخابی و توجه انفعالی.
در توجه انفعالی این ما نیستیم که استعداد مغزمان را برای دقت روی موضوع خاصی به کار می بریم، بلکه محرک های بیرونی مثل صداها و امثال آن، مغز را در اختیار دارند. بنابراین بدیهی است که تقویت توجه، دقت و تمرکز بازدهی کار دانش آموز را بالا خواهد برد. شاید در زبان فارسی تفاوتی بین واژه های تمرکز، توجه و دقت قائل نباشیم، اما به طور خلاصه می توان گفت تمرکز عبارت است از: توانایی تثبیت توجه و دقت بر روی موضوعی که برگزیده ایم، تمرکز می تواند فوری، کوتاه مدت و یا دراز مدت باشد. لازم به یادآوری است که کم توجهی در کودکان، با اقدامات درمان گر قابل درمان است، اما کودکانی که بی توجهی آنان با بی قراری توام است، نیاز به اقدامات درمانی بیشتری دارند و درمان گر باید از راهبردهای مربوط به بی قراری و بی توجهی استفاده نماید.
رفتارهایی که تاکنون درباره شان بیان شد در تحرک بیش از حد اهمیت اساسی دارند اما دو جلوه مرتبط با آن نیز شناخته شده است که این دو جلوه عبارتند از: مشکلات کرداری و نارسایی های تحصیلی.
مشکلات کرداری
بیش از 80 درصد کودکان بیش از حد پر تحرک بد اخلاقند والدین و معلمان آن ها شکایت دارند که آنان کودکانی ستیزه جو، دعواگر، نافرمان و متخاصم هستند. تحقیقاتی که در رابطه ی این کودکان با همسالانشان به عمل آمده است نشان می دهد که کودک بیش از حد پر تحرک، پرخاشگر هست و دیگر کودکان نظر مساعدی نسبت به او ندارند هم چنین از ویژگی های مرتبط با تحرک بیش از حد، چون لجاجت، منفی بافی، ریاست طلبی، قلدری، کج خلقی، بردباری کم در نومیدی، واکنش ضعیف در برابر انضباط، یاد می کنند.
نارسایی های تحصیلی
کودکان بیش از حد پر تحرک نسبت به کودکان عادی، در خواندن، هجی کلمات ( املاء ) و حساب پیشرفت کمتری دارند، هر چند که در مورد ضرایب هوشی پایین تر کودکان بیش از حد پر تحرک، مقایسه صورت گیرد تفاوت ها از بین می رود.
50 تا 60 درصد این کودکان تا هنگام رسیدن به نوجوانی بیش از یک بار در کلاس مردود می شوند، و برخی از آنان دو مرتبه یا بیشتر یک کلاس را تکرار می کنند.
سبب شناسی
وراثت: تعداد والدینی که کودکان پر تحرک دارند و اظهار می دارند که رفتار فرزندشان در دیگر اعضای خانواده نیز وجود دارد کم نیست. تحقیقات نشان داده است که مادران کودکان دوقلوی یک تخمکی شباهت بیشتری میان کودکان خود می یابند تا مادران کودکان دوقلوی دو تخمکی. این موضوع روشن می سازد که امکان دارد تحرک بیش از حد، به لحاظ اثرات ژنتیکی بروز کند. اما نمی توان اظهار نظر قطعی درباره تاثیر وراثت در تحرک بیش از حد ارائه داد، زیرا نیاز به تحقیقات بیشتر در این زمینه ضروری است.
رژیم غذایی
غذاهای حاوی رنگ ها و طعم های مصنوعی، مواد جلوگیرنده از فاسد شدن غذا و خوراکی هایی که به طور طبیعی نمک، اسید سالیسیلیک تولید می کنند ( برای مثال: زردآلو، آلو، گوجه فرنگی، خیار ) با تحرک بیش از حد پیوند دارند.
متغیرهای مربوط به محیط
در چندین مطالعه کودکانی که تصور می شد در محیطی آلوده به سرب زندگی می کنند، یا آنهای که به نوعی میزان سرب خونشان بالا نشان می داد با گروه دیگری که هیچ یک از این ویژگی ها را نداشتند مقایسه شدند و برخی از گزارش ها حاکی بود که فعالیت بیش از حد، و نیز اختلال هایی در حرکت های ظریف دیده شده است.
عوامل روانی: این موضوع احتمالا می تواند با احتمال خطر آسیب های زیستی در میان طبقه ی کم درآمد، یا با از هم پاشیدگی و نبود سازمان خوب در خانه، در ارتباط باشد. منطقی است خانه ای که متحمل فشار است یا هرج و مرج در آن حاکم است، قطع نظر از وضعیت مالی، محیط مناسبی برای رشد توجه و رفتار انعکاسی نخواهد بود.
ارزیابی
معیار تشخیصی DSMTTT برای اختلال نارسایی توجه و تحرک بیش از حد ( ارزیابی )
الف) بی توجهی ( دست کم در سه مورد از موارد زیر ):
1- اغلب کودک قادر نیست کاری را که شروع کرده است، تمام کند.
2- به نظر می آید که اغلب اوقات گوش نمی دهد.
3- به سادگی حواسش پرت می شود.
4- نمی تواند روی کارهای مدرسه یا سایر کارهایی که نیاز به توجه دارد تمرکز داشته باشد.
5- هنگام بازی نمی تواند خود را ملزم به رعایت مقررات کند.
ب) بی اختیاری ( دست کم در سه مورد از موارد زیر ):
1- اغلب قبل از تفکر به فعالیت دیگری می پردازد.
2- دائم از فعالیتی به فعالیت دیگری می رود.
3- در سازمان دادن به کار با مشکل روبروست ( این مساله ارتباطی به ناتوانی شناختی ندارد ).
4- به نظارت فراوان نیازمند است.
5- غالبا در کلاس دیگران را با صدای بلند صدا می زند.
6- در بازی ها یا فعالیت های گروهی نمی تواند منتظر نوبت باشد.
ج) تحرک بیش از حد ( دست کم دو مورد از موارد زیر ):
1- دایم به این طرف و آن طرف می رود.
2- نمی تواند در یک حالت ثابت و آرام بنشیند و مدام می جنبد.
3- در خواب دائم در حال تقلا و تکان خوردن است.
4- همیشه در حال جنبیدن است، گویی موتوری او را به حرکت در می آورد.
د) پیدایش آن پیش از سن 7 سالگی است.
هـ) دوره آن دست کم شش ماه است.
و) دلیل آن شیزوفرنی، اختلال عاطفی یا عقب ماندگی شدید یا عمیق نیست.
ادامه ارزیابی
مصاحبه:
مصاحبه با والدین و معلم از این جهت که هر دو بر روابط متقابل اجتماعی تاکید دارند مشابه یکدیگرند.
مصاحبه پیشنهادی بارکلی:
پرسش ها موقعیت ها
1- آیا در این زمینه مشکلی وجود دارد؟ روابط متقابل به طور کل
2- کودک در این موقعیت چه می کند؟ تنها بازی کردن
3- واکنش شما چیست؟ بازی با دیگران
4- واکنش کودک در برابر واکنش شما چیست؟ هنگام خوردن غذا
5- اگر مشکل ادامه یابد، شما چه می کنید؟ پوشیدن لباس در صبح
6- معمولا نتیجه این کنش و واکنش چیست؟ شستشو و استحمام
7- هر چند یک بار این مشکلات در این موقعیت صحبت با والدین از طریق تلفن
روی می دهد؟ تماشای تلویزیون
8- احساس شما درباره ی این مشکل چیست؟ میهمانی در منزل
9- اگر مقیاس را بین صفر تا 10 بدانیم مثلاً میهمانی در منزل دیگران
0 = مشکل وجود ندارد و 10 = مشکل شدید است در مکان های عمومی
شدت این مشکل از نظر شما چیست؟ هنگام گرفتاری مادر
هنگامی که پدر منزل است
انجام کارهای مشکل
هنگام خواب
موقعیت های دیگر
مصاحبه با معلم
چند نمونه از پرسش های مقیاس ارزیابی مخصوص معلمان کانرز
- بی قرار یا پر فعالیت
- تحریک پذیر
- می نشیند و خود را با چیزهای کوچک و بیهوده سرگرم می کند
- در تمرکز مشکل دارد.
- بی توجه است.
- بیش از حد حساس است.
- یکباره خلق و خویش تغییر می کند.
- کودکان دیگر را می آزارد.
- ویرانگر است.
- به نظر می آید دیگران او را در گروه نمی پذیرند.
مشاهده ی مستقیم
شیوه آخر که بارکلی پیشنهاد دهنده ی آن است مشاهده ی مستقیم است. الگوهای اجابت و سازگاری و نیز محرک – پیامد، در منزل اهمیت دارد. در عوض در مدرسه روابط متقابل اجتماعی از همان اهمیت برخوردار است، و همراه با آن رفتارهایی چون بلند شدن از نیمکت، پرخاشگری، از هم گسیختگی، بی توجهی و تولید صدا اهمیت دارد.
آزمون های هوشی
برای ارزیابی هوش آن ها از مقیاس هوشی وکسلر یا استنفورد بینه می توان استفاده کرد. این افراد از نظر هوش زیر هنجار نیستند. در انجام آزمون علاوه بر هوش توانایی های توجه، اطلاعات عمومی، شکیبایی، حافظه و ....... را می توان ارزیابی کرد.
برای ارزیابی دقیقتر باید به روان پزشک ارجاع داده شوند.
راهبردهای درمانی
این بیماری به طور کلی درمان ندارد اما مشکل ثانویه این بیماری را می توان درمان کرد ولی خود اختلال درمان ندارد.
الف ) دارو درمانی
استفاده از داروهایی چون آمفتامین، متیل فنیلات، پمولین و ایمی پرامین بسیار رایج است. تردیدی نیست که استفاده از این داروها فواید فوری و کوتاه مدتی دارد. با استفاده از دارو بهبودهای زیر حاصل می شود:
کاهش پرخاشگری، افزایش فعالیت های با هدف، حفظ بیشتر توجه، کاهش بی اختیاری، بهبود فراخنای توجه یادگیری و اجرای بهتر کارهای روزانه و فعالیت های حرکتی ظریف، به طور کلی باور این است که داروهای محرک توجه را زیاد و بی اختیاری را کاهش می دهد که این به نوبه ی خود می تواند به ادراک، توانایی حرکتی، و یادگیری بیفزاید.
ریتالین: این دارو می تواند برای رفع مشکل نارسا نویسی، وارونه نویسی، مشکل دیداری حرکتی در ناتوانایی های یادگیری که دچار مشکل بیش فعالی هستند موثر باشد. و توانایی خواندن، املاء، ریاضی و عملکرد حساب را افزایش می دهد و رفتار اجتماعی – آزارشی را دفع و باعث کاهش پرخاشگری و کاهش رفتار بزهکارانه می شود و باعث ایجاد رابطه با والدین و بالا بردن عزت نفس و مانع افسردگی می شود.
عوارض دارویی
1- کاهش اشتها، اختلال خواب، معده درد، گوشه گیری، ناخشنودی، خلق گرفته
2- اگر مصرف دارو زیاد باشد باعث آسیب بافت های عصبی مغز می شود.
3- تاخیر رشد، افزایش ضربان قلب و فشار خون، انقباض غیر ارادی عضله ها
محدودیت های مصرف دارو
- غالبا گفته می شود استفاده از دارو در منزل با موفقیت همراه نیست. شاید این امر به این دلیل باشد که دارو معمولا در ابتدای روز مصرف می شود و تاثیر آن تا بعدازظهر یا سر شب از بین می رود.
- اگر به کودکان بگوییم برای کنترل رفتارشان به جای بهره گیری از روش های دیگر به عوامل سریع و آسان بیرونی چون دارو تکیه کنند، ممکن است برای کودک زیانبار باشد یعنی کودک ممکن است به جای این که به تغییر رفتار خود متکی شود به داروها تکیه کند.
- استعمال دارو هم چنین ممکن است در انگیزه های بزرگترها نیز تغییر ایجاد کند. امکان دارد در برخی موارد تاثیر دارو باعث شود که راه حل مشکل زودتر و آسان تر پیدا شود و این می تواند راه مضری برای معلمان باشد تا از انجام وظایف خود شانه خالی کنند. تجویز دارو باید با ارزیابی دقیق و نباید اولین شیوه درمانی باشد.
ب) رفتار درمانی
دادن یا تقویت مثبت توسط معلمان یا والدین برتر از همه چیز است.
تغییر رفتار شناختی بر نظم بخشیدن به خود، تاکید دارد، که به شکل مشاهده ی خود آموزش خود و تقویت خود صورت می گیرد. نظم بخشیدن به خود به ویژه بر آن چه که مرکز مشکل شناخته شده است یعنی، بی اختیاری، کاستی های توجه، و فقدان یک نگرش آگاهانه و متفکرانه توجه دارد. تصور می شود زمانی که این نارسایی های اولیه از بین برود مشکلات بعدی چون عدم موفقیت تحصیلی و اجتماعی کاهش خواهد یافت.
استفاده از خودآموزی هایی به صورت گفتار گام به گام و ایجاد تغییر شناختی رفتاری بسیار موثر می باشد. یعنی اول فکر کنم چه کار باید بکنم، آرامتر کار کنم، کار که تمام شد حالا می توانم بگویم کارم را درست انجام دادم ( خود تقویت دهی ).
راهبردهای درمانی توسط معلم
کروک شانک توصیه های خود را تحت عنوان روش های تدریس برای کودکان مبتلا به ناتوانایی های یادگیری دارای پر جنب و جوش و کودکان مبتلا به ضربه مغزی به صورت پروژه ای در آورد که شامل سه اصل زیر است:
1- طرح برنامه ای سازمان یافته:
برنامه ای است که تقریبا تمام جنبه های آن توسط معلم رهبری و هدایت می شود. و همه فعالیت ها توسط معلم تعیین می گردد.
2- کاهش محرک های محیطی
- سقف و دیوارهای ضد صوت
- مفروش ساختن اتاق
- پنجره های تیره رنگ
- محصور کردن قفسه های کتاب و گنجه ها
- استفاده محدود از تابلو اطلاعات
- استفاده از اتاق های کوچک و سه جداره برای کار کردن
3) افزایش و استفاده هر چه بیشتر از وسایل آموزشی
معلمان باید به موارد زیر توجه داشته باشند.
- بچه را دور از پنجره نگه دارند.
- از روش عملی استفاده کنند.
- از روش تکانشی یعنی به بچه یاد دهند به خود بگوید ( صبر کن – بیشتر دقت کن، حالا انجام بده ) استفاده کنند. بارکلی علت آنرا اختلال کنترل تکانشی می داند. باید کارهای بزرگ را به اجزاء کوچکتر تبدیل کرد و پاداش آنی و عملی به آن ها داد.
- کودک را در کارهای گروهی عضو کنید.
- از تکلیف های کوتاه استفاده کرده و آنها را زود به زود تشویق کنید.
- به طور مستمر تماس چشمی را حفظ کنید.
- از نیمکت تک نفره برای این کودکان استفاده کنید.
- کودک را تشویق کنید تا مطالب را نت برداری کند، زیر کلمات خط بکشد.
- گاهی اجازه دهید بیرون از کلاس برود.
- او را سرزنش نکنید.
- مرتب نگویید حواست کجاست.
- صبور باشید.
- کودک را تشویق به استفاده از تقویم دیواری کنید تا کارهای خود را روی آن بنویسد.
- دارو خوردن را متذکر شوید.
پژوهشگران تاثیر تسهیل گرا را موثر می دانند. مثلا تحریک پذیری شنیداری باعث عملکرد بهتر آنها در یادگیری ریاضیات می شود ( مثل موسیقی ).
بهترین روش برای درمان این بیماری روش ترکیبی رفتار درمانی و دارو درمانی است یعنی روش مکمل در برنامه ریزی درمانی است.
سیر و پیش آگهی
همان طور که بیان شد خصوصیاتی که پیش از همه در این افراد مشاهده می گردد به ترتیب شیوع عبارتند از:
1- بیش فعالی 2- اختلال حرکتی – ادارکی 3- بی ثباتی هیجانی 4- کمبود هماهنگی کلی 5- اختلالات توجه ( محدودیت میدان توجه، حواس پرتی، تکرار و در جا زدن، ناتوانی در تکمیل کارها، بی توجهی، ضعف تمرکز ) 6- رفتار خلق الساعه ( اقدام قبل از اندیشیدن، تغییرات ناگهانی فعالیت، فقدان سازمان، بی قراری و از جا پریدن در کلاس درس ) 7- اختلالات حافظه و تفکر 8- ناتوانایی های خاص یادگیری 9- اختلالات تکلم و شنوائی 10- نشانه های عصبی مبهم و بی نظمی های الکتروآنسفالوگرافیک
سیر اختلال بسیار متغیر است: ممکن است علائم تا نوجوانی یا جوانی ادامه یابند، ممکن است در سن بلوغ فروکش کنند یا ممکن است بیش فعالی از بین رفته ولی کاهش میدان توجه و مسائل مربوط به کنترل تکانه ادامه یابد.
بیش فعالی معمولا نخستین علامتی است که از بین می رود و حواس پرتی آخرین آن ها. بهبود قبل از 12 سالگی معمولا دیده نمی شود. اگر بهبود روی دهد معمولا بین 12 تا 20 سالگی است. بهبود ممکن است با نوجوانی پرباره زندگی سازند. در سنین بزرگسالی روابط بین فردی رضایت بخش و یادگارهای معدودی از اختلال همراه باشد.
معهذا اکثر بیماران به ADHD، بهبود نسبی پیدا کرده و نسبت به اختلال شخصیت ضد اجتماعی و سایر انواع اختلال شخصیت و اختلالات خلقی آسیب پذیر هستند.
مسائل یادگیری معمولا دوام می یابند. در حدود 15 تا 20 درصد موارد، علائم اختلال بیش فعالی ( همراه با ) کمبود توجه تا بزرگسالی دوام می یابد. چنین کسانی ممکن است کاهش بیش فعالی نشان دهند، اما هم چنان مستعد رفتار خلق الساعه و تصادف پذیر باقی می مانند. هر چند پیشرفت تحصیلی آن ها کمتر از افراد غیر ADHD است، سابقه اشتغال اولیه آن ها از کسانی دیگری که تحصیلات مشابه دارند متفاوت نیست.
بسیاری از کودکان مبتلا به ADHD در نوجوانی بزهکار شده یا در بزرگسالی اختلال شخصیت ضد اجتماعی پیدا می کند یا هر دو شق در مورد آنها صدق می کند. چنین سرنوشتی در 25 درصد کودکان ADHD گزارش شده، قرائنی وجود دارد مبنی بر این که وقتی کودکان ADHD درمان چند وجهی دریافت می کنند، یعنی، دارو درمانی همراه روان درمانی فردی، خانوادگی و روانی اجتماعی احتمالا از انحراف اجتماعی دراز مدت کاسته می شود.
جمع بندی و خلاصه سازی
تحرک بیش از حد معمولا براساس فعالیت خیلی زیاد، توجه کم، و بی اختیاری تشخیص داده می شود تاکید اخیر بر کاستی های توجه موجب شده است که اصطلاح جدید « کاستی توجه همراه با تحریک بیش از حد » ساخته شود. اغلب اوقات جلوه های ثانویه تحرک بیش از حد، اختلال طرز رفتار و اخلاق و نیز نارسایی های تحصیلی است. در سبب شناسی تحرک بیش از حد، به متغیرهای بسیاری چون عوامل ژنتیکی، رژیم غذایی، متغییرهای مربوط به محیط و وضعیت روانی توجه شده است. گمان می رود که عامل وضعیت روانی بیشتر سبب باقی ماندن اختلال باشد تا به وجود آمدن آن. بهترین شیوه برای شناسایی تحریک بیش از حد این است که از طریق مصاحبه، بهره گیری از مقیاس های ارزیابی و مشاهده ی مستقیم، رفتار کودک را در موقعیت های بخصوص ارزیابی کنیم. درمان دارویی که عمدتا با داروهای محرک صورت می گیرد، شاید در مورد 70 درصد کودکان موثر باشد. دست کم در مورد بهبود بسیاری از رفتارها. در عین حال دارو نمی تواند در مورد بسیاری از رفتارهای کار صورت دهد، دارای اثرات جنبی است، می تواند اتکای بیش از حد یا کمتر از حد به دارو ایجاد کند، و در از بین بردن مسائل بعدی تحصیلی و اجتماعی ناتوان است. درمان رفتاری خواه همراه، خواه بدون دارو، بسیار مورد پذیرش قرار گرفته است.
منابع
1- کودکان استثنایی مقدمه ای بر آموزش های ویژه – دانیل پی، هلاهان، جیمز ام، کافمن – ترجمه، مجتبی جوادیان.
2- اختلال های رفتاری کودکان – ریتا ویکس نلسون، الن سی، ایزرائل – ترجمه، محمد تقی منشی طوسی
3- اختلال نارسایی توجه ( فزون جنبشی ) – حمید علیزاده
4- روانشانی کودکان و نوجوانان استثنایی – مولف: دکتر بهروز میلانی فر
5- درمان اختلالات ریاضی – دکتر مصطفی تبریزی
6- علوم رفتاری – روانپزشکی بالینی – کاپلان، سادوک – ترجمه، دکتر نصرت اله پورافکاری
