نوشته شده توسط:علی اكبر ادهم

درس در یک نگاه :

در این درس دانش آموزان با انجام فعالیت های مختلف پی می برند که صدا در اثر لرزش چیزها به وجود می آید. آن ها به شناسایی صدا هایی که در محیط اطرافشان است می پردازند و می توانند،صداها را از نظر نازک یا کلفت بودن طبقه بندی می کنند.

آنچه دانش آمزان درباره صدا می دانند:

سال اول : با انجام فعالیت هایی منبع صداهای مختلف را شناسایی کرده و به نقش گوش در شناسایی صدا ها پی برده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس هردانش آموز به هدف های زیر برسد :

 دانستنی ها و مهارت ها :

 با وسیله های مختلف چگونگی تولید صدا را آزمایش کند.

 نگرش:

 1. نسبت به رعایت حقوق دیگران حساس شود.

     دانستنی ها برای معلم

 صوت :

معمولاً وقتی جسمی مرتعش شود ، صدا تولید می شود . ارتعاش یا نوسان حركت ، به صورت رفت و برگشت است كه به شكل بالا و پایین رفتن یا عقب و جلو رفتن نمود پیدا می كند . اگر بر سیم های سنتور ضربه ای بزنیم سیم ها به سرعت رفت و برگشت كرده ،مرتعش می شوند و تولید صدا می كنند . اگر حركت سیم را متوقف كنیم ، صدایی از آن تولید نمی شود و ما چیزی نمی شنویم . وقتی جسمی مرتعش می شود ، هوای موجود در اطراف آ به ارتعاش در می آید .ارتعاش هوا سبب تغییر جرئی فشار هوا و جابه جایی آن می شود . اگر ارتعاش هوا به گونه ای باشد كه بتواند پرده ی گوش را به ارتعاش در آورد ، بخش هایی از گوش میانی و گوش داخلی نیز مرتعش می شوند و صدا شنیده می‌شود . انسان فقط صوت هایی را می تواند بشنود كه منبع آن 2000-20 ارتعاش در ثانیه دارد . بعضی از جانوران می توانند ، صداهای زیر و صداهای خیلی ضعیف را بشنوند ؛ مثلاً سگ و موش صداهای زیر و ضعیفی را می توانند بشنوند كه انسان قادر به شنیدن آن صداها نیست .

صدا از هوا به خوبی می گذرد اما بعضی مواد جامد صدا را بهتر از هوا از خود عبور می‌دهند ؛ مثلاً ، اگر گوشمان را روی یك میز چوبی یا فلزی تكیه دهیم ، صدای ضربه‌های ناخن را كه به آرامی روی میز كشیده می شود ، به خوبی می شنویم ولی در حالت عادی كه گوشمان از میز دور است ، این صدا را نمی شنویم . موادی مانند پشم ، پنبه و اسفنج صدا را به خوبی از خود عبور نمی دهند . به همین دلیل است كه وقتی در گوش خود پنبه می گذاریم ، صدای اطراف را به سختی می شنویم . مواد مایع هم مانند مواد جامد صدا را از خود عبور می دهند . غواصان صداهای زیر آب را خوب می شنوند . آنان زیر آب صدای موتور قایق را زودتر از كسی می شنوند كه بیرون از آب و به همان فاصله قرار دارد و صدا از راه هوا به گوششان می رسد ؛ بنابراین ، برای انتشار صوت ، به محیط واسطه احتیاج نیست . صدا در خلا منتشر نمی شود

 در سطح كره ماه كه هوا وجود ندارد ، افراد نمی توانند صدای یكدیگر را بشنوند . در این موارد باید ارتعاش های صوتی را به علامت های الكتریكی یا رادیویی تبدیل كنند .

انسان می تواند به روش های گوناگون صدا تولید نماید . صدای معمولی افراد از طریق گلو و دهان به وجود می آید . برای احساس این فرایند می توانید هنگام حرف زدن دستتان را روی گلویتان بگذارید ، در این صورت ، احساس می كنید كه گلویتان ارتعاش دارد . در واقع ، با خرخر كردن می توانید ارتعاش را در گلویتان احساس كنید . در حنجره ماهیچه های باریكی به نام تارهای صوتی قرار دارد . وقتی حرف می زنید تارهای صوتی را به ارتعاش در می آورید . برای این كار ، هوای درون شش ها از میان تارهای صوتی عبور می كنند . در این حال ، تارهای صورتی مرتعش می شوند و صوت ایجاد می شود . ما می توانیم ارتعاش های تارهای صوتی را تغییر بدهیم زمانی كه ارتعاش تارهای صوتی خیلی تند باشد ، صدای زیر تولید می شود و وقتی ارتعاش تارهای صوتی كند باشد ، صدای بم تولید می شود . با تغییر دادن وضع زبان و دهان ، صداها به صورت كلمه ادائ می شود ؛ به این صورت است كه انسان از طریق صدا ارتباط برقرار می كند و حرف می‌زند . زیر ( نازك ) و بم ( كلفت ) بودن صداها به تعداد ارتعاش در ثانیه آن ها بستگی دارد . هر چه تعداد ارتعاش ها در ثانیه ( بسامد ) بیشتر باشد ، صدا زیرتر و هر چه كم تر باشد ، صدا بم تر خواهد بود . به این ترتیب است كه صدای ارتعاش پوسته ی طبل ، بم و صدای ارتعاش سوت ، زیر است و هر چه ابعاد جسمی كوچك باشد ، آن جسم تندتر ارتعاش كرده و صدای زیرتر تولید می كند و برعكس ، هر چه ابعاد جسمی بزرگ تر باشد وقتی آن را به ارتعاش در می آوریم كندتر از ارتعاش می نماید و صدای بم تولید می‌كند . یكی از ویژگی های صدا ، بلند و اهسته بودن آن است كه بستگی به انرژی صوتی دارد . صدای بلند انرژی صوتی بیشتری دارد و صدای آهسته یا كوتاه انرژی كم‌تری دارد .

درس هفتم: نور

درس در یک نگاه :

در این درس،دانش آموزان با انجام فعالیت های مختلف پی می برند که برای دیدن اجسام نور لازم است وبا مفهوم واژه ی چشمه نور، استفاده های نور و چگونگی تشکیل سایه آشنا می شوند.

آنچه دانش آموزان درمورد نور می دانند:

سال اوٌل: دانش آموزان با مشاهده محیط اطراف خود،اجسامیرا که نور و گرما دارند شناسایی کرده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس،دانش آموزان به هدف های زیر برسند.

 دانستنی ها و مهارتها :

1.با انجام فعالیت های مختلف،مشاهده و نتیجه گیری کند که برای دیدن همه چیز ها نور لازم است.

2. وسایل لازم برای انجام فعالیت را بسازد.

3. با مشاهده محیط اطراف چشمه های نور راشناساییکند.

4.بادقٌت در محیط اطراف با موارد استفاده از چشمه هالی نور در زندگی آشنا شود

5. با استفاده از ابزار مناسب،سایه های متفاوت بسازد و نتیجه گیری کند که،شکل سایه به جهت تابش نور از منبع بستگی دارد.

 نگرش ها :

1. روحیه صرفه جویی در استفاده از چشمه های نور و برق در وی پرورش یابد .

2. هنگام عبور از تاریکی به نکات ایمنی توجه کند.

3. در کارهای گروهی ضوابط کار گروهی را رعایت نماید.

  نور : صورتی از انرژی است. بسیاری از شواهد نشان می دهد که نور عموما به صورت خط مستقیم سیر می کند. این واقعیت که کسی نمی تواند از مقابل یک جسم کدر طرف دیگر آن را ببیند مثالی آشکار از این شواهد است سایه ای که به وسیله ی خورشید در پشت جسم کدر تشکیل می شود ،محیط مشخص و واضحی داردکه به وسیله منبع نوری بزرگ،اما بسیار دور پدید آمده است. البته،منبع نور کوچک ولی نزدیک به جسم کدر نیز،سایه های مشخصی را در پشت جسم تشکیل می دهداین امر نشان دهنده آن است که نور به صورت خط مستقیم سیر می کند،زیرا اگر نور از مسیر راست منحرف می شد سایه ی جسم مرز مشخصی نداشت. اگر چشمه ی نور گسترده باشد، یعنی نقطه ای نباشد،در اطراف سایه ی جسم کدر یک فضای نیمه تاریک و روشن ایجاد می کندکه به آن نیم سایه می گویند.

 چشم نور : هر جسمی که نور تولید کند چشمه نور نامیده می شود یکی از منابع طبیعی نور، خورشید است که منبع اصلی نور و گرما برای زمین است. انرژی نورانی خورشید در اثر فعل وانفعالات هسته های اتم مواد موجود در خورشید تولید می شود.از چشمه های طبیعی دیگر نور می توان ستارگان را نام برد. بعضی از موجودات زنده نظیر کرم شب تاب می توانند از خود نور کنند.مثال هایی از منابع مصنوعی نور عبارتند : از شمع،چراغ نفتی، لامپ الکتریکی و... میباشند. هر جسم داغ که به حالت التهاب رسیده باشد چشمه نور است.

در برخی از پدیده ها، نور رفتار موجی دارد و در بعضی از پدیده ها مانند پدیده ی فتوالکتریک (خروج الکترون از یک ماده در اثر تابش نور به آن ) نور رفتار ذره ای دارد،یعنی نور،ااز ذره هایی به نام فوتون تشکیل شده است.می دانید همه مواد از اتم  تشکیل شده اند. هنگامی که اتم ها انرژی جذب می کنند مثلا با گرم شدن،انرژی جذب شده را تششع می کنند. این انرژی تششع از ذره های به نام فوتون تشکیل  شده است. هم اتم ممکن است یک فوتون گسیل کند و مجموعه ای از اتم ها جریانی از فوتون ها را در تمام جهات گسیل می کنند.

برگرفته شده از سایت: قابی برای نوشتن افشین پاآهو